Meer dan een portret; Nardo Jacobs over verbinding, vertrouwen en de Sigma 85mm F1.2 DG | Art

Een onbekende op straat aanspreken, een gesprek beginnen en vervolgens vragen of je een portret mag maken. Voor veel fotografen ligt daar een flinke drempel. Voor fotograaf Nardo Jacobs vormt het juist de basis van een groot deel van zijn werk. Achter die ogenschijnlijk eenvoudige ontmoetingen schuilt bovendien een diepere drijfveer. Nardo wil mensen zien. Echt zien. De afgelopen weken ging hij onder andere de straat op met de nieuwe Sigma 85mm F1.2 DG | Art. Een objectief waar hij vanaf de eerste beelden enthousiast over was. Maar wie met Nardo over fotografie begint, heeft het al snel over veel meer dan scherpte, bokeh en diafragma’s. Bij Nardo draait het bovenal om mensen, aandacht en de betekenis die een foto kan krijgen.

De hoeveelheid beelden die Nardo na ruim twee weken fotograferen met de Sigma 85mm F1.2 DG | Art aanlevert, zegt eigenlijk al genoeg. Portretten, straatbeelden, zakelijke opdrachten, kinderen, een kat die door een straat loopt. Hij heeft het objectief vol ingezet. En het enthousiasme was er vanaf het eerste moment. “Eigenlijk had ik het direct door. Hij focust echt goed en er is iets met de kleuren. Zo mooi en vol. Ik dacht meteen: dit wordt mijn favoriete lens.”

Dat enthousiasme wordt nog groter wanneer hij zijn eerste portretten op groot scherm bekijkt. De scherpte, de manier waarop het onderwerp loskomt van de achtergrond en vooral de zachte overgang tussen scherpte en onscherpte. “De portretten zijn ontzettend levendig. De scherptediepte met F1.2 is natuurlijk fantastisch. Je kunt iemand echt helemaal uit de omgeving halen.”

Voor een beeldmaker die zich in zijn fotografie bij uitstek op mensen richt, is 85mm bovendien bijna vanzelfsprekend terrein. Maar om te begrijpen waarom het brandpunt zo goed bij Nardo past, moet je eigenlijk eerst begrijpen hoe hij naar mensen kijkt.

Eerst de mens, dan de foto

Wie Nardo op Instagram volgt, kent zijn straatinterviews waarschijnlijk wel. Met een camera en een kleine actioncam op zak trekt hij de straat op. Hij ziet iemand, loopt erop af, begint een gesprek en vraagt uiteindelijk of hij of zij het goed vindt om geportretteerd te worden. Geen modellen. Geen casting. Geen vooraf bedachte verhalen. Gewoon mensen die op dat moment toevallig zijn pad kruisen. “Ik vind het heel leuk om contact te maken met mensen. Maar ook om mensen blij te maken. Mijn uitgangspunt is eigenlijk altijd: iedereen wil gezien worden.”

Dat klinkt eenvoudig. De praktijk is dat natuurlijk niet. Je loopt tenslotte als volstrekt onbekende met een camera op iemand af. Nardo kijkt daarom voordat hij iemand aanspreekt al goed naar lichaamshouding, gedrag en de situatie waarin iemand zich bevindt. “Ik probeer in te schatten hoe iemand benaderd wil worden en pas mijn manier van benaderen daarop aan. Als je oprecht bent en mensen voelen dat je goede intenties  hebt, dan zijn ze meestal bereid om met je in gesprek te gaan. En als iemand zegt: nee, dat hoeft voor mij niet, dan is dat ook goed.”

Dat laatste is belangrijk. Het gaat hem niet om het koste wat kost binnenhalen van een foto of een video voor social media. Hij vraagt mensen ook expliciet of hij het gemaakte materiaal mag gebruiken. Wil iemand dat achteraf toch niet meer, dan respecteert hij dat. “Als ik alleen maar op pad zou gaan om te scoren, zou dit nooit werken. Dat is echt niet mijn drijfveer.”


Een ontmoeting in plaats van een interview

Misschien is dat precies waarom zijn content zo natuurlijk aanvoelt. Nardo komt niet met een filmploeg, lampen, geluidsmensen of een vooraf opgesteld vragenlijstje aanzetten. Het is alleen hijzelf, zijn fotocamera en een kleine camera waarmee hij het gesprek registreert. Juist die eenvoud zorgt ervoor dat mensen zich makkelijker openstellen. “Als je met een hele filmploeg aankomt, wordt het meteen heel serieus. Mensen gaan nadenken over wat ze moeten zeggen. Ik hou het klein. Daardoor komt er vaak veel meer uit.”

Het begint soms met iets heel alledaags. Een opvallende jas. Iemand die achter de toonbank van een winkel staat. Een markthandelaar die luid zijn waren aanprijst. Een paar opvallende ogen. Daarna kan het gesprek overal naartoe gaan. Soms blijft het luchtig. Soms deelt iemand ineens een heel persoonlijk verhaal. En uiteindelijk wordt er een portret gemaakt. “Het is eigenlijk gewoon lekker kletsen en dan afsluiten met beelden.” Maar juist in die eenvoud ontstaat geregeld iets wat verder gaat dan een mooi portret.

‘Misschien heb ik dat zelf gemist’

Tijdens ons gesprek vertelt Nardo iets wat hij nog nooit zo expliciet heeft uitgesproken. De behoefte om anderen te zien, komt misschien ook voort uit zijn eigen jeugd. “Ik heb hele lieve ouders en ik hou veel van ze, maar mijn ouders waren gescheiden. Ik denk dat ik me daardoor soms niet gezien heb gevoeld. Misschien is het mijn missie geworden om andere mensen juist wél te zien.”

Hij is even stil als hij het zegt. “Misschien ligt daar wel mijn passie.”

Het geeft zijn straatinterviews ineens een extra laag. Nardo fotografeert niet alleen mensen omdat hij interessante gezichten zoekt. Het gaat hem om de ontmoeting. Even aandacht geven aan iemand die gewoon door zijn of haar dag gaat. Een gesprek beginnen waar anders misschien alleen een vluchtige blik zou zijn geweest. “Ik weet hoe hard het leven kan zijn. Het is niet altijd leuk geweest en ik kom ook van ver. Dat ik dat uiteindelijk heb kunnen omzetten in iets wat nu mijn kracht is, vind ik heel fijn.”

Fotografie wordt daarmee meer dan alleen beeld maken. “Ik vergelijk het weleens hiermee: als je eten over hebt, kun je het weggooien, maar je kunt ook even bij de buren aanbellen en vragen of zij het willen hebben. Dat doe ik eigenlijk met fotografie.”

De waarde van gezien worden

De reacties op zijn filmpjes hebben Nardo zelf regelmatig verrast. Niet alleen de mensen die hij fotografeert reageren, ook kijkers laten hem weten dat de ontmoetingen iets met hen doen. Sommigen vertellen dat ze door een moeilijke periode gaan en dat een video hun dag net iets beter maakt. Anderen herkennen zichzelf in het verhaal van een onbekende. Dat zijn reacties waarvan Nardo vooraf nooit had kunnen bedenken dat zijn werk ze zou oproepen. “Dat het zo groot zou worden, had ik echt nooit verwacht.”

Social media heeft tegelijkertijd een heel praktische betekenis gehad. De zichtbaarheid die zijn video’s en portretten opleveren, heeft eraan bijgedragen dat hij inmiddels fulltime als fotograaf kan werken. Nardo komt oorspronkelijk uit het welzijnswerk en werkte altijd al met mensen. Een camera kocht hij zo'n twaalf jaar geleden aanvankelijk voor zichzelf en zijn gezin. De rode draad is achteraf gezien opvallend helder: mensen zijn eigenlijk altijd centraal blijven staan.

Een portret begint voor Nardo boven de ogen

Die aandacht voor de persoon zie je ook letterlijk terug in zijn manier van fotograferen. Nardo fotografeert zijn portretten opvallend vaak vanuit een positie die nét iets hoger ligt dan de ogen van degene voor zijn camera. Soms houdt hij zijn camera daarvoor iets boven zich en kantelt hij het scherm naar beneden. Is iemand langer, dan moet hij soms bijna op zijn tenen gaan staan.

Het is inmiddels een soort handtekening geworden. “Ik heb mijn lens eigenlijk altijd iets boven de ogen van de persoon en fotografeer dan iets naar beneden. Daarmee maak je iemand toegankelijker.” Het tegenovergestelde gebruikt hij bewust wanneer hij iemand juist krachtiger of dominanter wil neerzetten. Vanuit een laag standpunt ontstaat wat hij zelf een ‘hero shot’ noemt. “Als je iemand van beneden fotografeert, wordt die persoon dominanter. Soms wil ik dat juist. Maar voor een toegankelijk portret fotografeer ik liever iets van boven.”

Het illustreert dat een portret voor Nardo niet simpelweg een scherp gezicht tegen een onscherpe achtergrond is. Camerastandpunt, licht, houding, omgeving en de richting waarin iemand kijkt zijn allemaal onderdeel van het verhaal.

Eerst de veilige foto

Bij opdrachten werkt hij volgens een ander principe dat hij ook tijdens zijn workshops meegeeft: maak eerst de veilige foto. Dat klinkt minder creatief dan het is. “Eerst maak ik het beeld waarvan ik weet dat ik het wil hebben en dat ik kan leveren. Daarna kan ik gaan experimenteren.” Hij zoekt het mooiste licht, zorgt dat de compositie klopt en maakt zijn basisbeeld. Vervolgens ontstaat vrijheid.

Een ander standpunt. Iemand uit het midden plaatsen. Meer omgeving toevoegen. Tegenlicht gebruiken. Een uitgesprokener uitsnede maken.

Ook de keuze tussen horizontaal en verticaal maakt hij bewust. Veel van zijn portretten zijn verticaal, mede omdat zijn werk veel op social media terechtkomt. Maar wanneer iemand bijvoorbeeld wegkijkt, kiest Nardo regelmatig voor een horizontale compositie. “Dan wil ik juist ruimte creëren in de richting waarin iemand kijkt. Je wilt het gevoel geven dat daar ook daadwerkelijk iets is.”

De 85mm als verhalenverteller

Precies daar komt de nieuwe Sigma 85mm F1.2 DG | Art nadrukkelijker in beeld. Een 35mm gebruikt Nardo graag wanneer hij iemand in zijn omgeving wil plaatsen en het verhaal meer documentair moet worden. Met 85mm gebeurt iets anders: de wereld rondom de persoon wordt teruggedrongen. “Met een 85mm draait het echt om hetgeen wat je wilt vastleggen. Je krijgt de volle focus op je onderwerp.”

Nardo noemt het objectief daarom een verhalenverteller. Op het eerste gezicht lijkt dat misschien tegenstrijdig. Een groothoek toont immers veel meer van de omgeving en zou daardoor meer informatie kunnen geven. Maar volgens Nardo kan juist het isoleren van een persoon een verhaal krachtiger maken. De kijker wordt nergens anders naartoe gestuurd. “Degene in beeld wordt het verhaal. Er is geen afleiding.”

Dat effect wordt vanzelfsprekend versterkt door het F1.2-diafragma. Nardo fotografeerde een groot deel van zijn serie met zeer beperkte scherptediepte. Niet ieder beeld daadwerkelijk op F1.2. In fel daglicht is dat soms simpelweg niet praktisch, maar zodra de omstandigheden het toelaten, werkt hij graag met een ver geopend diafragma.

Niet alleen vanwege de hoeveelheid onscherpte, maar vooral vanwege de overgang ernaartoe. “Dat vind ik heel mooi aan deze lens. De overgang van scherp naar onscherp loopt heel subtiel en smooth in elkaar over. De situatie wordt daardoor echt door die scherptediepte geschetst. Je wordt echt het beeld in meegenomen.”

Bijna sprookjesachtig

Een foto van een kat die Nardo in Steenwijk maakte, is daar een mooi voorbeeld van. Het dier loopt precies door een smalle zone van scherpte, terwijl zowel voor als achter de kat de straat geleidelijk oplost in onscherpte. Voor Nardo laat het beeld zien wat een 85mm F1.2 kan toevoegen. “Je ziet eigenlijk twee vlakken van onscherpte met daartussen een strook scherpte waar die kat precies doorheen loopt. Het hele verhaal draait daardoor om die kat.”

Bij andere portretten ontstaat door de combinatie van licht, tegenlicht, scherpte en bokeh bijna een schilderachtig effect. “Het wordt soms bijna sprookjesachtig.”

Wat hem daarnaast opvalt, zijn de kleuren en de scherpte. Al na zijn eerste beelden stuurde hij enthousiast een bericht dat hij onder de indruk was van het objectief. Dat gevoel is na twee weken alleen maar sterker geworden. “De autofocus is echt goed, hij is ontzettend scherp en ik vind de kleuren heel mooi. Ik hoef mijn manier van werken er totaal niet voor aan te passen. Het voelt gewoon als een aanvulling op mijn workflow.”

Ook de handzaamheid speelt daarin mee. Voor een lichtsterk 85mm F1.2-objectief vindt Nardo het formaat prettig en goed in balans. Maar uiteindelijk draait zijn enthousiasme niet om specificaties. Het gaat om wat hij ermee kan maken.

Een foto wordt met de jaren waardevoller

Opvallend genoeg komt ons gesprek uiteindelijk opnieuw uit bij de betekenis van een portret. Nardo ziet het vaak tijdens shoots. Mensen bekijken zichzelf op een foto en zeggen vrijwel onmiddellijk dat ze zichzelf niet mooi vinden. Ze willen nog een foto. En nog één. Maar soms ligt het probleem helemaal niet bij het beeld. “Mensen zijn vaak op zoek naar hun spiegelbeeld in een foto, maar dat zie je natuurlijk niet. Je ziet hoe je op een foto overkomt.”

Zijn advies: bewaar die foto. “Kijk er over vijf, tien of dertig jaar nog eens naar. Dan heeft zo'n beeld ineens een totaal andere waarde.” De rimpel waar iemand zich vandaag druk om maakt, is dan onbelangrijk geworden. De foto is een herinnering aan wie iemand ooit was. Aan een periode, een ontmoeting, een persoon. Misschien is dat ook waarom het werk van Nardo uiteindelijk zo goed past bij een 85mm. Niet omdat 85 millimeter simpelweg bekendstaat als een klassieke brandpuntsafstand voor portretten. Niet alleen vanwege F1.2, scherpte of bokeh. Maar omdat alles wordt teruggebracht naar waar het Nardo in zijn fotografie voortdurend om gaat. De mens voor zijn camera. 

“Iedereen wil gezien worden.” En soms is het enige wat daarvoor nodig is iemand die even stopt, een gesprek begint en daadwerkelijk kijkt.